Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby

Autor: Dr Bayne French, M.D., D.C. 
 

Słowami jednego z moich prawdziwych idoli, Johna Denvera: „zaczynajmy”. Zacznij rozumieć przyczyny stłuszczenia wątroby, dlaczego ten stan stał się niemal epidemią, która występuje coraz częściej i może prowadzić do stanu zapalnego, zwłóknienia, marskości i raka wątroby. Zrozum też, dlaczego cierpi na to wielu czytelników tego artykułu uważających się za „zdrowych”. Aha, i te „powierzchowne” badania wątroby, które zleca Twój lekarz, niestety w wielu przypadkach nie pokazują prawdziwego obrazu.

Pomożemy Ci zrozumieć ten temat.

Metabolizm

Dr Vanderkooi we wstępie do pracy „Metabolizm człowieka” definiuje metabolizm komórkowy jako „proces, w którym produkty trawienia są chemicznie przekształcane, aby powstała użyteczna energia”. Jesz coś, rozkłada się to w układzie pokarmowym, a drobne cząstki pokarmu wchłaniają się przez ścianę jelita do krwiobiegu, gdzie są „metabolizowane”. Wiele chorób, w tym choroby układu sercowo-naczyniowego, cukrzyca typu 2 (T2D) i nowotwory, pojawia się wtedy, gdy dochodzi do zaburzeń prawidłowego metabolizmu. 

Zespół metaboliczny

Poniżej omawiamy różne grupy zaburzeń, które zwiększają ryzyko chorób serca, cukrzycy, udaru mózgu i innych chorób. Należą do nich: wysokie ciśnienie krwi, wysoki poziom cukru we krwi, wysoki poziom trójglicerydów, niski poziom HDL („dobrego” cholesterolu) oraz zwiększony obwód talii. Kilka czynników decyduje o rozpoznaniu. Rozwój tych chorób w dużej mierze zależy od tego, jak się odżywiamy.

NAFLD 

– to choroba wątroby niezwiązana ze spożywaniem alkoholu, w wyniku której dochodzi do stłuszczenia wątroby.

Ten ogólny termin oznacza nadmierne odkładanie się tkanki tłuszczowej (w obrębie wątroby) i obejmuje kilka odmian o różnym stopniu nasilenia. W terminologii medycznej określa się to dziś mianem stłuszczeniowej choroby wątroby związanej z dysfunkcją metaboliczną.

NAFL

To najłagodniejsza postać NAFLD, w której tłuszcz gromadzi się w wątrobie, ale bez stanu zapalnego i bez bliznowacenia. To najwcześniejsze stadium. Przebiegu choroby nie da się przewidzieć – zależy on od wielu czynników, takich jak wiek, płeć, genetyka, spożycie alkoholu, obecność cukrzycy typu 2, ilość regularnie spożywanego cukru, a także to, czy duże spożycie cukru idzie w parze z dużą ilością tłuszczu w diecie. 

NASH

To cięższa postać NAFLD, którą charakteryzuje rozległy stan zapalny wątroby, obumieranie komórek wątrobowych i zwłóknienie (bliznowacenie). Obecnie jedynym sposobem rozpoznania NASH jest biopsja wątroby. Jest to stadium pośrednie pod względem ciężkości, które może prowadzić do marskości, raka wątroby, niewydolności wątroby i konieczności przeszczepienia wątroby. Wszystkie te stany oznaczają zaawansowaną chorobę wątroby. W Stanach Zjednoczonych NASH jest drugą najczęstszą przyczyną przeszczepień wątroby, a jeśli obecne tendencje się utrzymają, do 2025 roku stanie się przyczyną numer jeden. 
 

Związek choroby wątroby z cukrzycą typu 2 i dną moczanową jest znany od ponad 120 lat. W rzeczywistości cukrzyca typu 2 jest najsilniejszym czynnikiem predykcyjnym NASH i marskości wątroby. W ostatnich dekadach zauważono jednak, że również osoby ze stanem przedcukrzycowym i otyłością mogą łatwo rozwinąć u siebie NAFLD we wszystkich jej podtypach. Ten stan jest jednak znacznie groźniejszy, a przy tym istotny we wszystkich grupach wiekowych. NAFLD jest obecnie najczęstszą przewlekłą chorobą wątroby zarówno u dzieci, jak i u młodzieży. Dlaczego? Ponieważ ich tania, wygodna i smaczna dieta jest niewłaściwa.
 

Praktykuję medycynę na tyle długo, by pamiętać czasy, gdy podwyższone enzymy wątrobowe w badaniach krwi bagatelizowano, dlatego fascynuje mnie postęp w rozumieniu tego, co naprawdę dzieje się na poziomie komórkowym – oraz to, że dieta nie tylko przyczynia się do gromadzenia tłuszczu w wątrobie, ale jest jego główną przyczyną. Jakie czynniki żywieniowe są temu winne? Rozwój NAFLD i związana z nią śmiertelność są nierozerwalnie powiązane ze spożyciem cukru. 

Węglowodany proste jako paliwo

Słowo „cukier” w szerokim znaczeniu może odnosić się do węglowodanów prostych, czyli monosacharydów (pojedyncza cząsteczka cukru) lub disacharydów (dwie połączone cząsteczki cukru). Cukrem może być z kolei sacharoza – konkretny disacharyd, który stanowi połączenie w proporcji 50:50 glukozy i fruktozy. Glukoza jest monosacharydem, stanowi 50% sacharozy, czyli cukru stołowego, i to ona odpowiada za większość cukru we krwi. Metabolizuje ją każda komórka ludzkiego organizmu. Fruktoza jest monosacharydem i stanowi drugą połowę cukru stołowego. Może być metabolizowana wyłącznie w wątrobie. Syrop kukurydziany o wysokiej zawartości fruktozy (HFCS) z kolei to cukier nienaturalny. Podobnie jak sacharoza jest połączeniem fruktozy i glukozy, ale przeważa w nim fruktoza, a stosunek ten wynosi od 55/45 do 65/35. 

Badania

Naukowcy z Austrii i Szwajcarii przebadali 94 zdrowych mężczyzn w wieku 18–30 lat. Byli szczupli, ich wskaźnik masy ciała (BMI) wynosił poniżej 24. Badanie opublikowano w 2015 roku w czasopiśmie Journal of Hepatology. Mężczyzn losowo przydzielono do grup, po czym codziennie pili napoje zawierające 80 gramów jednego z trzech rodzajów cukru. Była też grupa kontrolna, której uczestnicy nie pili słodzonych napojów. Całkowite dzienne spożycie kalorii w trakcie badania nie różniło się istotnie od wyjściowego. Natomiast u mężczyzn, którzy pili napoje z fruktozą, produkcja tłuszczu była dwukrotnie wyższa niż u tych, którzy pili napoje z samą glukozą lub w ogóle nie pili takich napojów. Co więcej, „przycisk produkcji tłuszczu” pozostawał wciśnięty jeszcze 12 godzin po wypiciu napoju. Kolejne odkrycie: grupa pijąca sacharozę (pamiętaj, to połączenie glukozy i fruktozy w proporcji 50/50) wytwarzała nieco więcej tłuszczu niż grupa fruktozowa.

Dr Kenneth Cusi, profesor medycyny i kierownik Oddziału Endokrynologii, Diabetologii i Metabolizmu na Uniwersytecie Florydy, apeluje do lekarzy o aktywniejsze badanie pacjentów pod kątem całego spektrum stłuszczeniowych chorób wątroby i podkreśla znaczenie leczenia i profilaktyki poprzez optymalną kontrolę glikemii. Zaleca odpowiednią dietę oraz redukcję masy ciała. Według jego badań 70% pacjentów z cukrzycą typu 2 ma jakąś postać NAFLD, a 50% NASH. Aż jedna trzecia pacjentów ma zaawansowane zwłóknienie wątroby.

Naukowcy ustalili, że długotrwała kontrola poziomu cukru we krwi znacząco zmniejszała ryzyko bliznowacenia wątroby i progresji stłuszczeniowej choroby wątroby. Główny autor, dr Alexopoulos, którego wyniki opublikowano w czasopiśmie Hepatology, monitorował poziom hemoglobiny A1c u ponad 700 pacjentów. Wskaźnik „A1c” pokazuje, w jakim stopniu cukier wiąże się chemicznie z tkankami – proces ten nazywamy glikacją. Im wyższy poziom cukru we krwi, tym silniejsza glikacja i tym bardziej nieodwracalny staje się ten proces. Wynik A1c odzwierciedla średni poziom cukru we krwi z ostatnich trzech miesięcy. W tym badaniu każdy wzrost A1c o 1 punkt zwiększał o 15% ryzyko ciężkiego bliznowacenia wątroby w przebiegu NAFLD. To badanie pokazuje, jak niezwykle ważny jest stale prawidłowy poziom cukru we krwi i utrzymywanie go pod kontrolą. Nie ma na to lepszego sposobu niż ograniczenie węglowodanów, a zwłaszcza cukru, do minimum.

Jeśli czytałeś moje wcześniejsze artykuły, być może pamiętasz, że pisałem tam, iż tłuszcz w diecie ma ogólnie bardzo korzystny wpływ. Jak to więc możliwe, że dr Scher i współpracownicy założyli, w 2020 roku, że dieta wysokotłuszczowa w rzeczywistości w większym stopniu przyczynia się do stłuszczenia wątroby niż dieta bogata w cukier? Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie Diabetes Care. 16 mężczyzn z nadwagą przez cztery tygodnie stosowało albo dietę bogatą w tłuszcze nasycone, albo dietę bogatą w cukier. Następnie, po kilkutygodniowym okresie „oczyszczania”, zamienili się dietami. Wniosek był taki, że dieta wysokotłuszczowa powodowała większe stłuszczenie wątroby. Badanie to miało jednak poważne wady. Osoby spożywające tłustsze posiłki zjadały o 400 kalorii więcej niż zwykle, a także o 300 kalorii więcej niż grupa spożywająca cukier. Nadmiarowe kalorie nie wpłynęły na metabolizm. Ponadto dr Scher nie przestawił badanych na dietę wysokotłuszczową i niskowęglowodanową. Zamiast tego spożywali dietę wysokotłuszczową, wysokowęglowodanową i wysokokaloryczną. W prawdziwym świecie widzę tysiące pacjentów stosujących dietę wysokotłuszczową i niskowęglowodanową, a 0,00% z nich ma zapalenie wątroby spowodowane odkładaniem się tłuszczu. Moim zdaniem badanie to prowadzi do zupełnie innych wniosków niż pierwotnie… dieta jednocześnie wysokotłuszczowa i wysokowęglowodanowa jest skrajnie niezdrowa. Sam autor powiedział:

„Prawdopodobnie możemy dojść do wniosku, że problemem nie jest sam tłuszcz nasycony, lecz dieta jako całość.”

Według rządu USA i innych instytucji dieta z dużymi ilościami węglowodanów jest przyczyną  otyłości i cukrzycy wśród Amerykanów. Niestety „słodki tłuszcz”, taki jak pączki i lody, jest najgorszy dla zdrowia metabolicznego. 

Podsumowanie

Badania eksperymentalne i kliniczne (tysiące z nich) zwracają uwagę, że wysoka zawartość fruktozy w cukrze i syropie kukurydzianym odgrywa dużą rolę w rozwoju wszystkich odmian NAFLD. Fruktoza jest główną przyczyną lipogenezy (tworzenia tłuszczu) i hamuje spalanie tłuszczu.

Również wysokie całkowite spożycie węglowodanów jest w pełni zdolne wywołać NAFLD. Dieta jest wielokrotnie bardziej odpowiedzialna za rozwój wszystkich chorób metabolicznych niż brak ruchu.

Powtarzam: względne ograniczenie kalorii, post przerywany oraz dieta niskowęglowodanowa/wysokotłuszczowa to najważniejsze, co możesz zrobić, aby uniknąć chorób i cieszyć się długim, aktywnym życiem. Sportowcy… większość węglowodanów zachowują na dłuższe treningi i zawody i NIE odżywiają się cukrami prostymi. Nadmiar tłuszczu w wątrobie to tylko jedno z wielu oblicz chorób metabolicznych. Otyłość, cukrzyca, nadciśnienie i rak mogą sprawiać wrażenie, że rozwijają się z różnych przyczyn, ale zazwyczaj ich główną przyczyną jest nadmierne spożycie cukru.
 

Niezależnie od tego, czy uprawiasz sport, czy nie, nadszedł czas, abyś zrozumiał optymalne żywienie człowieka i stosował je w przyjemny i trwały sposób. Nie oczekuj, że Twój lekarz, dietetyk, partner życiowy czy przywódcy kraju udzielą Ci rzetelnych porad. Zadbaj o siebie.